Pozytywny Portal Psychologiczny - Psychologia i zycie
Strona Główna
Człowiek
Temperament
Osobowość
Emocje
Umysł
Inteligencja

Psychologia i życie
Związki
Dzieci
Stres
Zdrowie
Praca

Pięcioczynnikowe modele osobowości

Rozwój teorii osobowości składających się z 5 cech opierał się na hipotezie leksykalnej oraz badaniach Allporta i Odberta, w których wyniku powstała lista 18 tys. wyrazów opisujących jednostki. Lista ta potem została zmodyfikowana przez Cattella, który wyodrębnił 16 czynników, cech. Wielu następnych badaczy dokonywało analiz i otrzymywało rozwiązanie 5 czynnikowe, wyodrębniali 5 podstawowych cech, aczkolwiek pod względem nazw i zakresu treściowego t podstawowe cechy trochę się różniły.

W 1949 roku Donald Fiske opierając sie na liści przymiotników Cattella i badań opartych na samoopisie doszedl do wniosku, że dadzą się one zredukować do 5 czynników, podstawowych cech.Były to:
- adaptowalność społeczna,
- konformizm,
- wola osiągnięć,
- kontrola emocjonalna,
- poszukujący intelekt (dociekliwość intelektualna).

Pod koniec lat 50 Ernest Tupes i Raymond Christal dokonując analizy danych pochodzących z wcześniejszych ośmiu badań (w tym dwóch Cattella) stwierdzili, że osobowość składa się z pięciu podstawowych cech, które nazwali: surgencja, ugodowość, niezawodność, stałość emocjonalna, kultura. Następnie Warren Norman w początkowej fazie swoich badan zmodyfikował trochę metodologię Tupesa i Christala i także otrzymał rozwiązanie pięcioczynnikowe. W kolejnych etapach swoich badań wracał do pierwotnej listy słów wyodrębnionej przez Allporta i Odberta. 5 podstawowych cech jakie zaproponował nazwał: surgencja, ugodowość, sumienność, stałość emocjonalna, kultura.

W latach 80 nastąpił ponowny rozwój poszukiwań podstawowych cech osobowości. Właśnie w tym okresie Lewis Goldberg opublikował wyniki swych badań i jako pierwszy użył terminu Wielka Piątka, który później został bardziej skojarzony z badaniami i teorią Paula Costa i Roberta McMrae. Goldberg, uczeń Normana, do opisu 5 podstawowych cech użył tych samych terminów, z tym, że zmienił nazwę piątego czynnika. Ponieważ czynnik ten charakteryzują takie cechy jak: mądrość, oryginalność, obiektywność, refleksja, zamiłowanie do sztuki Goldberg zdecydował sie użyć pojęcia Intelekt (zamiast Kultura). Jako, że jest to szczególnie ciekawy wymiar zaprezentuję to w jaki sposób był rozumiany przez obydwu badaczy:

Norman – Kultura
Artystycznie wrażliwy – niewrażliwy
Intelektualny – bezmyślny
Wytworny – prostacki
Fantazyjny – prosty, bezpośredni

Goldberg – Intelekt
- Intelektualny, twórczy, złożony, fantazyjny, bystry, filozoficzny, uzdolniony artystycznie, głęboki, nowatorski, introspektywny

W Polsce badania w podobnych duchu przeprowadził uczeń Jana Strelaua, Piotr Szarota. Otrzymał także rozwiązanie pięcioczynnikowe, oto one:

Polska Lista Przymiotników (PLP)
Ugodowość: wielkoduszny, uczynny, ufny, wyrozumiały, dobroduszny, troskliwy, czuły, szczodry, gościnny, ofiarny, szlachetny, szczery.
Sumienność: staranny, skrupulatny, dokładny, systematyczny, solidny, pilny, obowiązkowy, sumienny, precyzyjny, pracowity, rozważny, odpowiedzialny.
Dynamiczność: szybki, obrotny, śmiały, zwinny, operatywny, odważny, dynamiczny, energiczny, przedsiębiorczy, aktywny, zręczny, ruchliwy.
Pobudliwość: wybuchowy, impulsywny, pobudliwy, gwałtowny, porywczy, zapalczywy, narwany, popędliwy, emocjonalny, nieopanowany, choleryczny, nerwowy.
Intelekt: inteligentny, uzdolniony, twórczy, pojętny, oczytany, bystry, myślący, mądry, rozumny, zdolny, utalentowany, odkrywczy.


Do najpopularniejszej teorii z tego nurtu należy teoria Paul Costy i Roberta McMrae. Badacze ci prowadzili badania za pomocą kwestionariuszy zawierających pełne zdania, a nie tylko pojedyncze przymiotniki. Zredukowali 16 czynników cattellowskich do 3 (NEO): Ekstrawersja, Neurotyczność i Wyobraźnia (nazwana później Otwartością na doświadczenia). Później listę podstawowych cech uzupełnili o dwa czynniki: Ugodowość i Sumienność. Oto pięć podstawowych cech i ich zawartość treściowa:

NEUROTYCZNOŚĆ: lęk, agresywna wrogość, depresja, impulsywność, nadwrażliwość, nieśmiałość.
EKSTRAWERSJA: towarzyskość, serdeczność, asertywność, aktywność, poszukiwanie doznań, emocjonalność pozytywna.
OTWARTOŚĆ: wyobraźnia, estetyka, uczucia, działanie, idee, wartości
UGODOWOŚĆ: zaufanie, prostolinijność, altruizm, ustępliwość, skromność, skłonność do rozczulania się.
SUMIENNOŚĆ: Kompetencje, skłonność do porządku, obowiązkowość, dążenie do osiągnięć, samodyscyplina, rozwaga.

Więc uwzględniając, że cechy te mają charakter wymiarów można byłoby nastepująco przedstawić tych pięć cech:

Introwersja - Ekstrawersja

Neurotyczność - Stabilność emocjonalna

Chaotyczność - Sumienność (skrupulatność)

Konfliktowość - Ugodowość

Zamkniętość umysłowa, dogmatyzm - Otwartość umysłowa




Rozwój
Uczenie się
Inteligencje Wielorakie
Inteligencja emocjonalna
Inteligencja społeczna
Umiejętności społeczne
Komunikacja
Twórczość

Psychologia Pozytywna
Psychologia pozytywna
Miłość
Mądrość
Szczęście

Logowanie
Nazwa Użytkownika

Hasło



Zapomniane hasło?
Wyślemy nowe, kliknij TUTAJ.

Tomasz Zaręba 2007
Copyright © 2006
Design by: d4u.hut2.ruPowered by PHP-Fusion © 2003-2005635694 Unikalnych wizyt

Załóż : Własne Darmowe Forum | Własną Stronę Internetową | Zgłoś nadużycie