Pozytywny Portal Psychologiczny - Psychologia i zycie
Strona Główna
Człowiek
Temperament
Osobowość
Emocje
Umysł
Inteligencja

Psychologia i życie
Związki
Dzieci
Stres
Zdrowie
Praca

Wgląd

Zjawisko wglądu, nagłego zrozumienia, jest jednym z ciekawszych kwestii związanych z twórczością. Można się spotkać z mitologizowaniem i gloryfikowaniem tego stanu jednakże psycholodzy postanowili przyłożyć przysłowiowe „szkiełko i oko” także do tego zagadnienia.

Na początku stwierdzono, że wgląd jest zjawiskiem dość powszechnym i występuje np. w przypadku zrozumienia dowcipu opierającego się na dwuznaczności. Stwierdzono także, że wgląd wymaga dwóch elementów: doświadczenia nagłości zrozumienia, rozwiązania oraz zasadniczej zmiany sposobu postrzegania problemu. Czasami też wspomina się o impasie i przewie inkubacyjnej.

Właśnie nagłość często łączy się z przerwą inkubacyjną. Co takiego dzieje sie w przerwie, że może pojawić się doświadczenie wglądu ?

Podczas przerwy można odpocząć i zregenerować siły, może dojść do wygaszenia wcześniejszych nastawień tak, że do problemu podejdzie się od innej strony. Może także dojść do otrzymania pożytecznej "podpowiedzi", która nawet w analogiczny sposób może przedstawiać sposób rozwiązania problemu.

W jednym z eksperymentów proszono badanych o narysowanie planu posadzenia 10 drzew w 4 rzędach, po 4 drzewa w każdym. Były 4 grupy badanych. Pierwsza grupa zmagała się z tym zadaniem bez przerwy, druga grupa z przerwą, trzecia grupa z „podpowiedziami” (w sali były rysunki gwiazd, w tym też gwiazdy pięcioramiennej), czwarta grupa z przerwą i z podpowiedziami.

Wyniki pokazały, że sama przerwa nic nie dała. Podpowiedzi zwiększyły ilość poprawnych rozwiązań, ale ludzi i tak nie byli świadomi ich wpływu. Przerwa i podpowiedzi dały najlepsze efekty, chociaż tylko trochę lepsze od samych podpowiedzi.

W innym badaniu stwierdzono, że przerwa w której występują podpowiedzi jest dobra o ile wcześniej ludzie zmagali się z określonym problemem i doświadczyli impasu. U tych ludzi przerwa miała o wiele większy wpływ niż u tych, u których podpowiedzi następowały przed próba rozwiązywania zadania.

Tak więc przerwa może przyczynić się do wystąpienia wglądu o ile podczas niej można odebrać, nawet nieświadomie, informacje, które mogą naprowadzić na rozwiązanie.

W zjawisku wglądu dużą role odgrywa zmiana postrzegania problemu. Przyjmuje się, że reprezentacja problemu obejmuje cztery grupy elementów:
1.cele do osiągnięcia
2.ograniczenia nałożone na przyszłe rozwiązania
3.możliwe lub dopuszczalne strategie szukania rozwiązań
4.obiekty, procedury lub fragmenty wiedzy, ułatwiające zdefiniowanie i rozwiązanie problemu

Właśnie zmiana tego jak problem jest postrzegany może wpłynąć na odnalezienie rozwiązania. Wymienia się następujące procesy umysłowe mogące być zaangażowane w zmianę postrzegania problemu, znalezienia rozwiązania i doświadczenia wglądu:

- selektywne kodowanie: zwracanie uwagi na wybrane elementy sytuacji, albo ich pomijanie (abstrahowanie pozytywne i negatywne)
- selektywne porównywanie – odkrycie istotnego choć ukrytego podobieństwa i transfer
- selektywne łączenie – zestawienie oderwanych fragmentów wiedzy w nowe, sensowne całości

Są to zwykłe procesy psychiczne. Jednakże gdy sprawiają wrażenie, że wystąpiły nagle, nie od razu, nie u wszystkich i w ich wyniku dochodzi do zmiany struktury problemu wtedy są przyczyną wglądu.

W eksperymentach, w których podawano wskazówki z jakich procesów umysłowych należy korzystać aby rozwiązać zadania (uważane za wymagające wglądu) znacznie zmniejszyła się ilość osób doświadczających wglądu. Osoby te stopniowo dochodziły do poprawnego rozwiązania, nie musiały zmieniać strategii jako, że od początku miały zasugerowane właściwe.

Inne wyjaśnienie zjawiska wglądu zaproponował laureat nagrody Turinga (wraz z Allenem Newellem) w 1975 roku i Nagrody Nobla w 1978 roku, Herbert Simon.

Uważał, że wgląd występuje dzięki uproszczeniu problemu i wymieniał dwa typy operacji poznawczych do tego prowadzących: tworzenie reprezentacji poznawczych wyższego rzędu oraz selektywne zapominanie informacji zbytecznych, czy mało istotnych.

Dzięki selektywnemu zapominaniu może dojść do uproszczenia problemu i znalezienia rozwiązania. Badania nad rozwiązywaniem rebusów z informacjami wprowadzającymi w błąd pokazały, że ilość poprawnych odpowiedzi zwiększała się wraz z długością przerwy i zmniejszaniem się ilości błędnych wskazówek jakie badani pamiętali.

Natomiast dzięki tworzeniu reprezentacji poznawczych wyższego rzędu można ogarnąć więcej wiedzy w poszczególnych jednostkach znaczeniowych. Niczym pakowanie przedmiotów w paczki, które potem pakuje się do jeszcze większych paczek. W ten sposób oswaja się problem a wgląd występuje gdy problem zostanie na tyle oswojony, uproszczony, że zmieści się w mało pojemnej pamięci operacyjnej. Wgląd w tym przypadku jest skutkiem zrozumienia problemu. Teoria ta bardzo dobrze odnosi sie do twórczości intelektualnej.

Jeszcze inne wyjaśnienie zjawiska wglądu za pomocą procesów poznawczych odwołuje się do badań nad „podpowiedziami” podczas przerwy inkubacyjnej. Teorie te mówią o asymilacji informacji. Proces ten może dokonywać się automatycznie, tak jak automatyczne, czy półautomatyczne są w większości wszelkie procesy percepcji, przypominania, rozpoznawania itd. Warunkiem jest uprzednie doświadczenie impasu i zapamiętania problemu. Wtedy nowo odebrane informacje mogą podsunąć rozwiązanie. Teorie te dopuszczają też możliwość, że źródłem owych pożytecznych informacji mogą być także myśli, fantazje, marzenia senne oraz inne procesy wewnątrzpsychiczne. Większość przypadków rozwiązania zadania przez wgląd polega jednak na wykorzystywaniu okazji, dostarczanej przez stymulacje zewnętrzną.

Tak więc teorie i badania te, uzupełniające się wzajemni, sugerują, że za subiektywnym doświadczeniem nagłości rozwiązania.z towarzyszącym temu przeżyciem emocjonalnym („aha”) stoją regularne procesy umysłowe, które można także ćwiczyć i rozwijać.



Rozwój
Uczenie się
Inteligencje Wielorakie
Inteligencja emocjonalna
Inteligencja społeczna
Umiejętności społeczne
Komunikacja
Twórczość

Psychologia Pozytywna
Psychologia pozytywna
Miłość
Mądrość
Szczęście

Logowanie
Nazwa Użytkownika

Hasło



Zapomniane hasło?
Wyślemy nowe, kliknij TUTAJ.

Tomasz Zaręba 2007
Copyright © 2006
Design by: d4u.hut2.ruPowered by PHP-Fusion © 2003-2005624658 Unikalnych wizyt

Załóż : Własne Darmowe Forum | Własną Stronę Internetową | Zgłoś nadużycie