Pozytywny Portal Psychologiczny - Psychologia i zycie
Strona Główna
Człowiek
Temperament
Osobowość
Emocje
Umysł
Inteligencja

Psychologia i życie
Związki
Dzieci
Stres
Zdrowie
Praca

Struktura inteligencji - jedna czy wiele niezależnych zdolności ?

Szkot Charles Spearman, uważany za najbardziej wpływowego z klasycznych badaczy, rozpatrywał inteligencję jako energię mentalną i zaproponował podział aktywności umysłowej na trzy podstawowe czynności poznawcze: nabywanie doświadczeń, wnioskowanie o relacjach i wnioskowanie o współzależności. Przez nabywanie doświadczeń rozumiał dostrzeganie sensu w zdarzeniach i wyciąganie z nich wniosków. Dotyczyło to trzech głównych sfer funkcjonowania człowieka: poznawczej, emocjonalnej i motywacyjnej. Przez wnioskowanie o relacjach rozumiał dostrzeganie, czy też tworzenie abstrakcyjnych zależności między obiektami i sytuacjami. Przez wnioskowanie o współzależności rozumiał wyprowadzanie reguł następstwa zdarzeń lub reguł ich współwystępowania (np. relacja przeciwieństwa „biały” i …”czarny”). Ogólnie można powiedzieć, że rozpatrywał inteligencję jak zdolność dostrzegania abstrakcyjnych relacji i na ich podstawie szukania rozwiązań.

Charles Spearman zauważył także, że wyniki tych samych osób w różnych testach, w różnych zadaniach są podobne, tzn. jeżeli ktoś dobrze wypada w jednym zadaniu to najprawdopodobniej i w innym wypadnie dobrze. Brał pod uwagę wyniki różnych testów i miar zdolności (np. oceny szkolne, testy percepcji, oceny „zdrowego rozsądku” dokonane przez kolegów, rozumienie tekstu czytanego, zasób słownictwa, rozumienie przekazu ustnego, dopasowanie figur geometrycznych, rotacje liter). W związku z tym oraz na podstawie wyników analiz statystycznych doszedł do wniosku, że za inteligencją kryje się jakaś naczelna zdolność ogólna, którą nazwał czynnikiem g (od angielskiego general). Uważał tę zdolność, czynnik g, za rodzaj energii umysłowej potrzebnej do dokonywania trzech podstawowych operacji intelektualnych. Zaproponował także dwuczynnikową teorię inteligencji. Zakładał, że wykonanie jakiejkolwiek czynności wymaga dwóch zdolności: ogólnej i specyficznej (czynnik g i s). Zdolności specyficznych może być wiele, w zależności od mnogości zadań.

Na podstawie rozważań Spearmana dotyczących trzech podstawowych czynności umysłowych powstały testy do badania inteligencji, które były neutralne kulturowo. Znaczy to, że na wyniki tych testów nie ma wpływu wiedza, nabywana przeważnie w określonym kontekście kulturowym, ale właśnie sama zdolność myślenia. Właśnie za pomocą tych testów można odkryć potencjał intelektualny, który z różnych społeczno-kulturowych powodów nie został przejawiony w szerszym kontekście, w codziennym życiu, czy też w osiągnięciach szkolnych.

W związku z takimi faktami Raymond Cattell podzielił czynnik g, inteligencję ogólną na inteligencję płynną i skrystalizowaną. Inteligencja płynna warunkuje rozwój inteligencji skrystalizowanej, ale w swojej istocie jest czymś odmiennym. Inteligencja płynna oznacza potencjał intelektualny, zdolność myślenia, inteligencja skrystalizowana natomiast odnosi się do nagromadzonej wiedzy. Dlatego też wielkie osiągnięcia i odkrycia w różnych dziedzinach wiedzy są dokonywane około 30 roku życia. Inteligencja płynna jest jeszcze w mirę wysoka a inteligencja skrystalizowana, nagromadzona wiedza, jest już wysoka. Osiągnięcia takie wymagają interakcji pomiędzy tymi dwoma aspektami, pomiędzy myśleniem a wiedzą. Zdolność myślenia jest w dużym stopniu biologicznie uwarunkowana, chociażby sprawnością mózgu. Wiedza natomiast jest uwarunkowana głównie kulturowo. Także testy badające inteligencję płynną (potencjał intelektualny) mają inny charakter od tych badających inteligencję skrystalizowaną. Testy inteligencji płynnej wymagają większego wysiłku osoby rozwiązującej dany test, a także są w większym stopniu podatne na różnego rodzaju zakłócenia, jak chociażby hałas itd. niż testy wiadomości, w których wysiłek umysłowy związany jest z wydobywaniem informacji z pamięci.

Dwuczynnikowa teoria inteligencji Spearmana była pierwszą z teorii hierarchicznych. Modele te opisują inteligencję jako zorganizowaną hierarchicznie. Na górze znajduje się postulowany czynnik g, inteligencja ogólna, która może przejawiać się w najróżniejszych zadaniach wymagających aktywności umysłowej. Niżej znajdowały się czynniki grupowe i specyficzne, charakterystyczne już dla różnego rodzaju zadań. Kolejne teorie różniły się pod względem ilości wyodrębnianych czynników niższego rzędu. Przeważnie były to zdolności przestrzenne i werbalne wraz z coraz bardziej szczegółowymi czynnikami specyficznymi jak chociażby: szybkość postrzegania, płynność słowna, różnicowanie dźwięków mowy itp.

Modele hierarchiczne spotkały się z krytyką. Niektórzy, tak jak Louis Thurstone i Joy Guilford proponowali modele, w których czynniki były od siebie niezależne. Były czynnikami równorzędnymi bez naczelnego czynnika ogólnego. Dla przykładu Louis Thurstone zaproponował siedem podstawowych, wzajemnie niezależnych czynników. Były to: rozumienie informacji słownych, płynność słowna, zdolności numeryczne, zdolności pamięciowe, szybkość spostrzegania i rozpoznawania obiektów, rozumowanie indukcyjne, zdolności wyobrażeniowe. Thurstone definiował inteligencję także jako zdolność do hamowania reakcji instynktownych. Bardzo obszerną teorię czynników równorzędnych zaproponował Jay Guilford. Jednakże wyniki wielu analiz wskazały, ze rozwiązanie hierarchiczne jest bardziej prawdopodobne, że czynniki postulowane jako niezależne w istocie są ze sobą powiązane.

John Carroll już pod koniec XX w. na podstawie licznych analiz i danych zebranych przez ponad pół wieku zaproponował rozwiązanie hierarchiczne, w którego skład wchodziły 3 warstwy. Pierwsza: inteligencja ogólna. Druga: szerokie czynniki grupowe - inteligencja płynna, inteligencja skrystalizowana, ogólna zdolność pamięciowa, sprawność percepcji wzrokowej, sprawność percepcji słuchowej, ogólna zdolność przywoływania materiału z pamięci w celu płynnego tworzenia pomysłów, ogólna szybkość umysłowa. Trzecia warstwa zawierała wąskie czynniki grupowe, np. szybkość postrzegania, płynność słowna, różnicowanie dźwięków mowy.

Pojęcie IQ oraz sposoby jego mierzenia zaczęły wzbudzać liczne kontrowersje. Jedne natury społeczno-politycznej, a związane z kwestiami dziedziczności inteligencji, różnic rasowych w poziomie intelektualnym itd. Inne zarzuty były natury bardziej psychologicznej. Coraz więcej danych wskazywało, że wąskie pojmowanie inteligencji, skupiające się na IQ i bardzo abstrakcyjnych zdolnościach jest niewystarczające do dokonywania trafnych przewidywań.




Rozwój
Uczenie się
Inteligencje Wielorakie
Inteligencja emocjonalna
Inteligencja społeczna
Umiejętności społeczne
Komunikacja
Twórczość

Psychologia Pozytywna
Psychologia pozytywna
Miłość
Mądrość
Szczęście

Logowanie
Nazwa Użytkownika

Hasło



Zapomniane hasło?
Wyślemy nowe, kliknij TUTAJ.

Tomasz Zaręba 2007
Copyright © 2006
Design by: d4u.hut2.ruPowered by PHP-Fusion © 2003-2005635723 Unikalnych wizyt

Załóż : Własne Darmowe Forum | Własną Stronę Internetową | Zgłoś nadużycie