Pozytywny Portal Psychologiczny - Psychologia i zycie
Strona Główna
Człowiek
Temperament
Osobowość
Emocje
Umysł
Inteligencja

Psychologia i życie
Związki
Dzieci
Stres
Zdrowie
Praca

Typologie umysłu

Kryteriami tworzenia typologii umysłu są ogólne preferencje poznawcze wynikające z ukierunkowania zainteresowań, charakteru nagromadzonej wiedzy i dominującego kodu przetwarzania informacji. Do klasycznych już typologii należą podziały dokonane przez ojca amerykańskiej psychologa Wiliama Jamesa i radzieckiego psychofiziologa Iwana Pawłowa.

James dokonał podziału ludzi na pobieżnych empiryków i subtelnych teoretyków. O ile empirycy byli skupieni na obserwacji i gromadzeniu danych to teoretycy preferowali organizowanie wiedzy bardziej na podstawie kryteriów logicznych. Współcześnie różnice te można byłoby sprowadzić do różnic w preferowanych stylach poznawczych. Konkretność-abstrakcyjność odnosi się do tego, na jakim poziomie ogólności ludzie dokonują klasyfikacji i na ile abstrakcyjnie myślą. Są ludzie zwracający uwagę na konkrety, przywiązujący wagę do szczegółów i tacy, co starają się niejako wyłowić istotę rzeczy, sens. Osoby myślące bardziej abstrakcyjnie mogą też tworzyć szersze pojęcia w oparciu o kryterium podobieństwa w wyniku, czego więcej informacji postrzegają jako trafne.

Pawłow natomiast dzielił ludzi na artystów i myślicieli. Podziału tego dokonywał ze względu na przewagę sposobu kodowania informacji. Osoby, które posługują się głównie kodem konkretno-obrazowym przeważnie są artystami. Odwołują się do wyobraźni, konkretnych wyobrażeń zmysłowych, obrazów. Myśliciele natomiast preferują kodowanie werbalno-abstrakcyjne. W ich myśleniu jest więcej abstrakcyjnych pojęć niż obrazów. Współcześnie podobnie rozpatruję się kwestie kodowania informacji. Teoria podwójnego kodowania zakłada nawet, że informacje zapamiętywane w dwóch kodach, na dwa sposoby są lepiej pamiętane. Łączenie pojęć i konkretnych wyobrażeń pozytywnie wpływa na efekty zapamiętywania.

Bardzo ciekawą typologię odnoszącą się do trzech stylów psychoepistemologicznych w 1974 roku zaproponował Royce. Trzy wyodrębnione przez niego style poznawania, czy też odnoszenia się do rzeczywistości to empiryzm, racjonalizm i metaforyzm.

Empiryzm był rozumiany jako pogląd na rzeczywistość zdeterminowany przez percepcje i kodowanie konkretno–obrazowe. Styl ten charakteryzował się małym zakresem semantycznych danych i tendencją do dokonywania indukcji. Z kolei racjonalizm był rozpatrywany jako pogląd na życie zdeterminowany przez logiczne wywody mające na celu skonstruowanie szerszych schematów pojęciowych („teorii”). Wiązał się z ukierunkowaniem formalno-teoretycznym, oraz zamiłowaniem do dedukcji. Styl ten wyrażał się także koncentracją na własnościach formalnych (zupełności i niesprzeczności) tworzonych modeli. Metaforyzm natomiast określał styl poznania wyrażający się dążeniem do różnorodności bodźców, zwiększaniem zakresu doznań wewnętrznych i kojarzenia odległych domen wiedzy. Dominującymi procesami poznawczymi charakterystycznymi dla tego stylu była symbolizacja, dążenie do globalnego ujęcia oraz personalizacja wyrażająca się tworzeniem struktur idiosynkratycznych - własnych, osobistych sposobów mieszania znaczeń wyrażających doznania lub przypuszczenia. Jak sama nazwa wskazuję style ten był ściśle związany z tendencją do wykorzystywania metafor w procesie myślenia.

Dotychczas przedstawione typologie umysłu koncentrowały się a trzech podstawowych procesach informacyjnych: ujmowaniu i kodowaniu danych, kryteriach wartościowania dostrzeżonych informacji oraz kontroli poznawczej. Jednakże w żadnej z tych typologii procesy te niebyły wyraźnie rozdzielone i nie każdy typ był opisany z punktu widzenia wszystkich trzech procesów. Dopiero w dwuwymiarowej koncepcji Carla Gustawa Junga uwzględniono w charakterystyce każdego typu dwa wyraźnie rozdzielne aspekty czynności poznawczych (informacyjnych) człowieka: odbiór i ocenę (wartościowanie) informacji.

Typologia stworzona przez Junga oparta jest na dwóch podstawowych wymiarach: sposobach ujmowania (spostrzegania) danych oraz sposobach ich wartościowania. Wymiary te zostały wyraźnie rozdzielone. Czterema wchodzącymi w skład tych dwóch wymiarów podstawowymi funkcjami psychicznymi postulowanymi przez Junga były: precepcja, intuicja, myślenie i uczucie. Precepcja i intuicja określały sposób ujmowania danych. Percepcja odnosiła się do doznań zmysłowych i konkretnych doświadczeń świadczących o realności zjawisk. Intuicja natomiast przejawiała się globalnym spojrzeniem, gubieniem szczegółów na rzecz całościowego postrzegania sytuacji. Myślenie i uczucia natomiast odnosiły się do sposobów wartościowania danych. Myślenie związane było z ocenianiem danych pod względem ich prawdziwości, uczucie odniosło się do bardziej emocjonalnego wartościowania w kategoriach lubienia – nie lubienia. Jung wyraźnie przeciwstawiał funkcje percepcji funkcji intuicji. Podobnie rozpatrywał myślenia i uczucia. Ludzie według niego albo polegali głównie na percepcji albo na intuicji, albo na myślenia, albo na uczuciach. Jedna z funkcji była funkcją dominująca, druga z pozostałej pary była funkcją uzupełniającą. Założenie to utrzymywało się bardzo długo w psychologii. Doprowadziło do powstania bardzo ciekawych teorii i typologii, chociaż po czasie okazało się, że przeciwstawianie sobie różnych funkcji nie było uzasadnione. Jednakże zamierzam omówić teorie powstałe na gruncie tego błędnego założenia metodologicznego gdyż, tak czy inaczej w bardzo ciekawy sposób ujmują ludzki umysł.

W oparciu o teorie Junga, Mitroff i Kilmann zaproponowali podobny wariant typologii operując współczesnym językiem. Wyróżnili dwa style. Styl odbioru oraz styl wartościowania informacji. Styl odbioru informacji wyrażał się preferowaniem konkretności albo globalności. Styl wartościowania związany był z tendencją do subiektywizmu lub obiektywizmu. Kombinacja tych dwóch stylów odbioru i wartościowania informacji pozwoliła wyodrębnić cztery typy umysłu.

Typ pierwszy, który przy odbiorze danych koncentrował się na konkretach oraz w obiektywny sposób wartościował informację był określany jako: Logik – analityk – empiryk.

Drugi typ, globalnie odbierający dane i obiektywnie je wartościujący był określany jako: logik – holista – teoretyk.

Typ trzeci skupiający się na konkretach i subiektywnie wartościujący dane był określany jako doznaniowiec – analityk – praktyk.

Czwarty typ globalnie odbierający dane i subiektywnie je wartościujący był opisywany jako: doznaniowiec – holista – mistyk.

Profesor Czesław Nosal na podstawie tych czterech typów nakreślił cztery portrety psychologiczne. Są to portrety obserwatora, myśliciela, pragmatyka i wizjonera. Rozbudowanie tej teorii i dalsze badania w tym zakresie w szczególności wykorzystywał do doboru, oceny i opisu pracowników wyższego szczebla. Teoria ta znajdywała zastosowanie w ocenie typów umysłu pracowników naukowych, a także menadżerów. Na podstawie badań dr hab. Marii Pruchnickiej okazało się, co nie było zaskoczeniem, że inne typy umysłów przeważnie charakteryzują inżynierów a inne osoby o bardziej humanistycznym wykształceniu. Podobnie zróżnicowanie występowało wśród menadżerów. Okazywało się także, że rożne typy menadżerów sprawdzały się w różnych cyklach życia organizacji (ale to już trochę inna teoria i inna typologia), w zależności czy firma wchodziła na rynek, czy wzrastała, czy miała już ugruntowana pozycję, czy też stawała wobec konieczności zmian.


Krytyka typologii opartej na teorii Junga

4 typy umysłów a funkcjonowanie poznawcze




Rozwój
Uczenie się
Inteligencje Wielorakie
Inteligencja emocjonalna
Inteligencja społeczna
Umiejętności społeczne
Komunikacja
Twórczość

Psychologia Pozytywna
Psychologia pozytywna
Miłość
Mądrość
Szczęście

Logowanie
Nazwa Użytkownika

Hasło



Zapomniane hasło?
Wyślemy nowe, kliknij TUTAJ.

Tomasz Zaręba 2007
Copyright © 2006
Design by: d4u.hut2.ruPowered by PHP-Fusion © 2003-2005635696 Unikalnych wizyt

Załóż : Własne Darmowe Forum | Własną Stronę Internetową | Zgłoś nadużycie