Pozytywny Portal Psychologiczny - Psychologia i zycie
Strona Główna
Człowiek
Temperament
Osobowość
Emocje
Umysł
Inteligencja

Psychologia i życie
Związki
Dzieci
Stres
Zdrowie
Praca

Style poznawcze

Styl poznawczy odnosi się do preferowanego sposobu funkcjonowania intelektualnego. Dlatego też niekiedy nazywany jest osobowością intelektualną człowieka. Opisuje bowiem intelekt w terminach preferowanego sposobu wykonania czynności poznawczych, a nie w terminach poprawności, czy skuteczności owego działania. Podobnie jak w przypadku temperamentu style poznawcze dotyczą formalnych charakterystyk aktywności, w tym przypadku umysłowej. Czyli kwestią badaną w ramach stylów poznawczych jest to jak ludzie np. spostrzegają, myślą, rozwiązują problemy itd., a nie co spostrzegają, o czym myślą, czy jakie problemy rozwiązują.

Ludzie w różny sposób mogą podchodzić do problemów i do ich rozwiązania. Jedni mogą problemy ujmować bardziej abstrakcyjnie, inni konkretnie. Jedni mogą rozwiązywać problemy metodą prób i błędów, inni za pomocą zaplanowanego i systematycznego działania. To, że ludzie preferują określone style funkcjonowania nie oznacza, że nie potrafią funkcjonować inaczej. Potrafią i gdy sytuacja tego wymaga przeważnie tak robią. Natomiast w sytuacjach, w których wymagania pod tym względem nie są sprecyzowane, albo podczas spontanicznej aktywności, podejmowanej przy poznawaniu świata ludzie wybierają style zgodne z ich indywidualnymi preferencjami.

Pierwsze badania nad stylami poznawczymi dotyczyły podstawowych procesów poznawczych, takich jak spostrzeganie lub kategoryzowanie. Przez ponad pół wieku badań wyodrębniono wiele rodzajów stylów poznawczych. Początkowo niekiedy pojawiały się nazwy regulatorów poznawczych i traktowano je jako przejawy funkcjonowania osobowości w sferze poznawczej. Jeśli traktować osobowość jako nadrzędny system regulacyjny to także procesy poznawcze są przez osobowość sterowane. Wcześniejsze rozpatrywania wpływu osobowości na funkcjonowanie poznawcze dotyczyły głównie wpływu na treść procesów poznawczych. Osobowość bowiem wpływała na to o czym się myśli, jakie się ma zainteresowania itd. W przypadku stylów poznawczych wpływ osobowości na funkcjonowanie poznawcze dotyczy sposobu funkcjonowania poznawczego.

W Polsce uporządkowania wiedzy dotyczącej stylów poznawczych podjął się prof. Czesław Nosal. Opisał on 12 stylów poznawczych. Oto ich nazwy:

1. zależność – niezależność od pola danych (globalność - analityczność)
2. fragmentaryczność vs. całościowość (sposób wyrażania wielkości pola informacji)
3. szeroka – wąska inkluzywność (szerokość, zakres konceptualizacji, inkluzja - włączanie)
4. zróżnicowanie pojęciowe (zakres ekwiwalentności)
5. wyrażanie pojęć i struktur pojęciowych (rozdzielanie - integrowanie, kategoryzowanie – wymiarowanie, złożoność – prostota)
6. zakres tolerancji na nierealistyczne doświadczenia (np. iluzje wzrokowe)
7. zaostrzanie - wygładzanie (różnic pomiędzy napływającymi informacjami a wiedzą jaka posiadamy)
8. zakres skaningu uwagi
9. impulsywność - refleksyjność (reagowanie szybkie lub wolniejsze i bardziej precyzyjne)
10. sztywność - giętkość kontroli (powtarzanie tych samych zachowań - elastyczność)
11. wewnętrzne - zewnętrzne umiejscowienie kontroli (postrzeganie przyczyn w sobie lub w czynnikach sytuacyjnych)
12. style temporalne (orientacji w upływie czasu, np. wolne i szybkie poczucie uplywu czasu).

Następnie Nosal zwrócił uwagę, że różne style dotyczą różnych poziomów przetwarzania informacji. Dwa pierwsze style przeważnie związane są ze zmysłowa rejestracją bodźców i z reprezentacjami obrazowymi. Wymiar 3, 4 i 5 dotyczy operowania kategoriami pojęciowymi i wyrażania ogólnych struktur pojęciowych. Styl 6 i 7 dotyczą odnoszenia odbieranych informacji do posiadanych już struktur wiedzy. Natomiast style 8, 9, 10, 11 i 12 dotyczą procesów programowania i kontroli czynności celowych. Proponowany podział jest pewnym uproszczeniem jako, że chociażby styl globalność - analityczność (zależność - niezależność od pola) przejawia się na różnych poziomach przetwarzania informacji.

Do najbardziej zbadanych stylów poznawczych należą globalność - analityczność (zależność - niezależność od pola danych), konkretność - abstrakcyjność oraz impulsywność - refleksyjność. Style te badano także w odniesieniu do funkcjonowania społecznego i zauważano wiele praktycznych implikacji wynikających z ich istnienia.

Ciekawą koncepcją funkcjonowania umysłowego uwzględniającą rolę metapoznawczych procesów kontrolnych i decyzyjnych w sterowaniu przebiegiem pozostałych procesów poznawczych zaproponował Robert Strenberg. Koncepcja jego w dużym stopniu dotyczy kierowania przez człowieka własną aktywnością umysłową a opiera się na porównaniu umysłu do ustroju politycznego. Styl jest w tym ujęciu czymś w rodzaju "samorządu umysłu", umożliwia sprawowanie kontroli i samokontroli nad procesami myślenia. Strenberg swoją teorie postrzega jako teorie stylów myślenia, a nie szerzej rozumianych stylów poznawczych, które mogą dotyczyć także innych procesów poznawczych (np. uwagi).


Style myślenia w koncepcji Roberta Strenberga




Rozwój
Uczenie się
Inteligencje Wielorakie
Inteligencja emocjonalna
Inteligencja społeczna
Umiejętności społeczne
Komunikacja
Twórczość

Psychologia Pozytywna
Psychologia pozytywna
Miłość
Mądrość
Szczęście

Logowanie
Nazwa Użytkownika

Hasło



Zapomniane hasło?
Wyślemy nowe, kliknij TUTAJ.

Tomasz Zaręba 2007
Copyright © 2006
Design by: d4u.hut2.ruPowered by PHP-Fusion © 2003-2005624660 Unikalnych wizyt

Załóż : Własne Darmowe Forum | Własną Stronę Internetową | Zgłoś nadużycie